Bilançonun Temel Yapısı
Bilanço (Finansal Durum Tablosu), TMS 1'e göre belirli bir tarihe ait varlıkları sol tarafta, yükümlülükler ve özsermayeyi sağ tarafta sunar. Türkiye uygulamasında Tek Düzen Muhasebe Sistemi bilanço formatı zorunlu kılınmaktadır; TFRS tam setine geçen işletmeler ise TMS 1 formatını kullanır.
Toplam Varlıklar = Toplam Yükümlülükler + Özsermaye
Dönen Varlıklar (Current Assets)
Bilanço tarihi itibarıyla 12 ay içinde nakde dönüşmesi beklenen varlıklardır. İşletmenin kısa vadeli ödeme gücünü doğrudan etkilerler.
| Kalem | Açıklama | Analiz Notu |
|---|---|---|
| Nakit ve Nakit Benzerleri | Kasa, banka, hazine bonosu | En likit kalem; sıfıra yakın tutulmamalı |
| Ticari Alacaklar | Kredili satışlardan doğan alacaklar | Tahsil süresini yönetin |
| Stoklar | Ham madde, yarı mamul, mamul | Devir hızı kritik |
| Peşin Ödenmiş Giderler | Gelecek döneme ait ödemeler | Gelir tablosunu etkiler |
| Diğer Dönen Varlıklar | KDV alacakları, avanslar | Gerçekleşme riski değerlendirin |
Duran Varlıklar (Non-Current Assets)
12 aydan uzun süre işletmede tutulacak ve faaliyetlere katkı sağlayacak varlıklardır.
- Maddi Duran Varlıklar: Arsa, bina, makine-techizat, taşıt araçları. Amortisman yoluyla giderleştirilir.
- Maddi Olmayan Duran Varlıklar: Patent, marka, yazılım lisansları, şerefiye. İtfa payı ayrılır.
- Finansal Varlıklar: Bağlı ortaklık ve iştiraklere yapılan uzun vadeli yatırımlar.
- Kullanım Hakkı Varlıkları: TFRS 16 kapsamında bilançoya alınan kiralama varlıkları.
- Ertelenmiş Vergi Varlıkları: Gelecekte mahsup edilecek geçici vergi farklarından oluşur.
Kısa Vadeli Yükümlülükler (Current Liabilities)
12 ay içinde ödenmesi beklenen borç ve yükümlülüklerdir. İşletmenin kısa vadeli likidite riskini belirler.
Ticari Borçlar
Mal ve hizmet alımlarından doğan satıcı borçları. Borç ödeme süresinin uzaması kısa vadeli fon sağlar ancak güven sorununa yol açabilir.
Finansal Borçlar
Kısa vadeli banka kredileri, kredi kartı borçları. Faiz maliyetini ve refinansman riskini analiz edin.
Ödenecek Vergi ve Primler
SGK, gelir vergisi stopajı, KDV gibi tahakkuk etmiş ancak henüz ödenmemiş kamu borçları.
Kısa Vadeli Karşılıklar
Dava karşılıkları, garanti gider karşılıkları ve çalışan haklarına ilişkin tahakkuklar.
Uzun Vadeli Yükümlülükler
12 aydan uzun vadeli borçlar işletmenin sermaye yapısını ve uzun vadeli finansman maliyetini etkiler.
- Uzun Vadeli Banka Kredileri: Proje finansmanı veya varlık edinimi için kullanılan krediler.
- Tahvil ve Bono: Halka açık ya da kurumsal alıcılara ihraç edilen borçlanma araçları.
- Kira Yükümlülükleri (TFRS 16): Kiralama sözleşmelerinden doğan uzun vadeli yükümlülükler.
- Ertelenmiş Vergi Yükümlülükleri: Muhasebe ve vergi değerlemeleri arasındaki geçici farklardan oluşur.
- Kıdem Tazminatı Karşılığı: TMS 19 çerçevesinde aktüeryal yöntemle hesaplanan çalışan borçları.
Özsermaye (Equity)
| Kalem | Tanım |
|---|---|
| Ödenmiş Sermaye | Ortakların taahhüt edip ödediği sermaye miktarı |
| Emisyon Primi | Hisse senedi nominal değeri üzerinde sağlanan prim |
| Kâr Yedekleri | Geçmiş dönem kârlarından ayrılan yasal ve ihtiyari yedekler |
| Geçmiş Yıl Kârları | Dağıtılmamış birikimli kârlar |
| Dönem Net Kârı/Zararı | Cari dönem gelir tablosundan gelen net sonuç |
| Diğer Kapsamlı Gelir | Kur çevrim farkları, gerçeğe uygun değer rezervleri |
Bilanço Analiz Teknikleri
Dikey (Common-Size) Analiz
Her kalem, toplam varlıklara (aktif tarafta) veya toplam kaynağa (pasif tarafta) oranlanır ve yüzde olarak ifade edilir. Bu sayede büyüklüğü farklı iki işletme veya iki dönem doğrudan karşılaştırılabilir.
Örnek: Stokların toplam varlıklara oranı %35'ten %42'ye yükseldiyse stok yönetiminde sorun olabilir.
Yatay (Trend) Analiz
Belirli bir baz yılı 100 alarak sonraki dönemlerdeki değişimler endekslenir. İşletmenin büyüme trendini ve finansal yapısının nasıl evrildiğini gösterir.
Oran Analizi
Bilanço kalemleri arasındaki matematiksel ilişkiler yorumlanır. Cari oran, borç-özsermaye oranı gibi göstergeler sektör ortalamasıyla kıyaslanır.
Oran Analizine Git