Vergi Muhasebesi ile Finansal Muhasebe Arasındaki Farklar
Türkiye'de ticari muhasebe, Vergi Usul Kanunu (VUK) hükümlerine göre yürütülür. Ancak TFRS uygulayan işletmelerde ticari kâr ile vergi matrahı arasında farklılıklar ortaya çıkar. Bu farklılıklar iki türdedir:
- Sürekli Farklar: Hiçbir zaman kapanmaz. Kanunen kabul edilmeyen giderler (KKEG), vergiden muaf gelirler. Ertelenmiş vergi hesaplamasına dahil edilmez.
- Geçici Farklar: Farklı dönemlerde tersine döner. Amortisman farkları, karşılıklar, kira değerlemeleri. Ertelenmiş vergi doğurur.
KDV Muhasebesi
Katma Değer Vergisi, işletmeler için bir taşıyıcı vergidir; hesaplanan KDV ile indirilecek KDV arasındaki fark devlete ödenir.
| İşlem | Hesap | Muhasebe Kaydı |
|---|---|---|
| Alış faturası (mal/hizmet alımı) | 191 İndirilecek KDV | Borç |
| Satış faturası (mal/hizmet satışı) | 391 Hesaplanan KDV | Alacak |
| Aylık KDV beyanı – ödenecek | 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar | Alacak |
| Devreden KDV (indirim fazlası) | 190 Devreden KDV | Borç |
Genel oran: %20 | İndirimli oran: %10 (temel gıda, bazı hizmetler) | Özel oran: %1 (bazı tarım ürünleri). KDV beyannameleri her ayın 28'ine kadar verilir ve ödenir.
Kurumlar Vergisi
Kurumlar vergisi, anonim şirket, limited şirket ve benzeri sermaye şirketleri için uygulanır. 2024 yılı itibarıyla genel kurumlar vergisi oranı %25'tir. Üretim ve ihracat faaliyetlerinde indirimli oranlar uygulanabilmektedir.
Matrah Hesabı
Ticari kâr + KKEG − İstisnalar − Geçmiş yıl zararları = Kurumlar Vergisi Matrahı. İndirim ve istisnalar ayrıntılı incelenmelidir.
Geçici Vergi
Her çeyrek dönemde (Mayıs, Ağustos, Kasım, Şubat) beyan edilen ve yıllık vergiden mahsup edilen peşin vergidir. Yıllık beyan Nisan ayında verilir.
Kar Dağıtımı
Dağıtılan kâr payları %10 stopaja tabidir (gerçek kişi ortaklar). Tam mükellef kurumlar arası temettülerde iştirak kazancı istisnası uygulanabilir.
Transfer Fiyatlandırması
İlişkili taraflarla yapılan işlemlerin emsallere uygunluk ilkesi çerçevesinde belgelenmesi ve raporlanması zorunludur.
Stopaj ve Tevkifat Uygulamaları
| Ödeme Türü | Stopaj Oranı | Beyanname |
|---|---|---|
| Ücret ödemeleri | %15–%40 (kademeli) | Muhtasar (aylık/3 aylık) |
| Serbest meslek ödemeleri | %20 | Muhtasar |
| Kira ödemeleri (iş yeri) | %20 | Muhtasar |
| Temettü dağıtımı | %10 | Muhtasar |
| Yurt dışı hizmet alımı | %20 (KVK Md.30) | Muhtasar |
Ertelenmiş Vergi (TMS 12)
TMS 12 kapsamında, muhasebe değeri ile vergi değeri arasındaki geçici farklar üzerinden ertelenmiş vergi varlığı veya yükümlülüğü hesaplanır.
Ertelenmiş Vergi Örneği
Amortisman Farkları (VUK vs TMS)
VUK, amortisman yöntemini ve oranını sınırlandırırken TMS 16 ekonomik faydalı ömrü esas alır. Bu durum sıklıkla geçici fark ve ertelenmiş vergi doğurur.
- VUK: Normal veya azalan bakiyeler yöntemi; Maliye bakanlığı tarafından belirlenen oranlar
- TMS 16: Faydalı ömür tahminine dayalı; doğrusal, azalan bakiyeler, üretim birimi yöntemi
- Fark: TMS amortisman > VUK amortisman ise ertelenmiş vergi varlığı; tersi halinde yükümlülük
Vergi Beyanname Takvimi
| Beyanname | Dönem | Son Tarih |
|---|---|---|
| KDV Beyannamesi | Aylık | Takip eden ayın 28'i |
| Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi | Aylık | Takip eden ayın 26'sı |
| Geçici Vergi (Kurumlar) | 3 Aylık | 2. ayın 17'si |
| Kurumlar Vergisi Beyannamesi | Yıllık | Nisan ayı sonu |
| Gelir Vergisi Beyannamesi | Yıllık | Mart ayı sonu |
| Ba-Bs Formları | Aylık | Takip eden ayın son günü |
Vergi Cezaları ve Uzlaşma
VUK kapsamında vergi cezaları; vergi ziyaı cezası, usulsüzlük cezası ve özel usulsüzlük cezası olmak üzere üç gruba ayrılır. Vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan verginin bir katıdır; kaçakçılık halinde üç katına kadar çıkabilir. Uzlaşma, tarhiyat aşamasında vergi dairesiyle anlaşmaya varılmasını sağlayan etkin bir hak arama yoludur.