Gelir Tablosunun Amacı
Gelir tablosu (Kâr veya Zarar Tablosu), TMS 1'in 10. maddesi gereğince hazırlanan ve belirli bir hesap döneminde işletmenin elde ettiği gelirleri, katlandığı giderleri ve net sonucu gösteren temel finansal tablodur.
Yatırımcılar için en çok takip edilen tablodur: bir işletme her yıl kâr mı yoksa zarar mı etmektedir, gelirleri büyüyor mu, kâr marjları sektör ortalamasında mı? Bu sorular gelir tablosundan yanıtlanır.
Gelir Tablosunun Temel Yapısı (İşlev Yöntemi)
| Kalem | 2024 (TL) | 2023 (TL) |
|---|---|---|
| Satış Gelirleri | 185.400.000 | 148.200.000 |
| Satışlardan İadeler (–) | (3.200.000) | (2.750.000) |
| Satıştan İskontolar (–) | (1.460.000) | (1.130.000) |
| Net Satışlar | 180.740.000 | 144.320.000 |
| Satışların Maliyeti (–) | (111.660.000) | (90.200.000) |
| Brüt Kâr | 69.080.000 | 54.120.000 |
| Pazarlama Giderleri (–) | (14.200.000) | (11.800.000) |
| Genel Yönetim Giderleri (–) | (12.100.000) | (9.900.000) |
| Ar-Ge Giderleri (–) | (7.500.000) | (5.200.000) |
| Faaliyet Kârı (EBIT) | 35.280.000 | 27.220.000 |
| Finansal Gelirler | 4.800.000 | 3.100.000 |
| Finansal Giderler (–) | (9.200.000) | (6.800.000) |
| Vergi Öncesi Kâr | 30.880.000 | 23.520.000 |
| Dönem Vergi Gideri (–) | (7.412.000) | (5.645.000) |
| Dönem Net Kârı | 23.468.000 | 17.875.000 |
Gelir Kalemleri
Satış Gelirleri (Brüt Satışlar): Mal satışı ve/veya hizmet sunumundan elde edilen hasılattır. TMS 15 (TFRS 15) gelirin tanınmasını düzenler; gelir, müşteriye kontrol devri gerçekleştiğinde muhasebeleştirilir.
- Faturalı Satışlar: Yurt içi ve yurt dışı fatura bazlı satışlar
- Kira Gelirleri: Yatırım amaçlı gayrimenkulden elde edilen kira
- Faiz Gelirleri: Finansal araçlardan kazanılan faiz
- Temettü Gelirleri: İştiraklere yapılan yatırımlardan elde edilen kâr payı
- Devlet Teşvikleri: TMS 20 kapsamında kaydedilen hibeler
Gider Kalemleri ve Sınıflandırma
Giderler, gelir tablosuna ya işlev yöntemine (üretim/pazarlama/idari) ya da nitelik yöntemine (hammadde/işçilik/amortisman) göre yansıtılır. TFRS kapsamında en az birinin seçilmesi zorunludur.
Satışların maliyeti → Pazarlama giderleri → Genel yönetim giderleri → Ar-Ge giderleri şeklinde sınıflandırılır. Bu yöntem brüt kâr ve faaliyet kârını açıkça ortaya koyduğundan analistler tarafından daha yararlı bulunur.
EBITDA ve EBIT: Ne Anlama Gelir?
EBIT
Earnings Before Interest and Taxes
Faiz ve vergi öncesi kazanç. İşletmenin temel faaliyet kârlılığını finansman yapısından bağımsız ölçer. Farklı borçlanma düzeyine sahip şirketleri karşılaştırmak için kullanılır.
EBITDA
EBIT + Depreciation + Amortization
Amortisman ve itfa dahil nakit tabanlı kârlılık göstergesi. Şirket değerlemesi ve kredi analizi için yaygın kullanılır. Yatırımcılar genellikle FD/EBITDA çarpanına bakar.
Kârlılık Marjları: Hesaplama ve Yorum
| Oran | Formül | Örnek Değer | Yorumu |
|---|---|---|---|
| Brüt Kâr Marjı | Brüt Kâr / Net Satışlar × 100 | %38.2 | Ürün fiyatlama gücü |
| Faaliyet Marjı | EBIT / Net Satışlar × 100 | %19.5 | Operasyonel verimlilik |
| EBITDA Marjı | EBITDA / Net Satışlar × 100 | %24.1 | Nakit üretim kapasitesi |
| Net Kâr Marjı | Net Kâr / Net Satışlar × 100 | %12.9 | Son kârlılık |
Gelir Tablosu Analiz Tuzakları
- Tek Dönem Yeterli Değil: En az 3 yıllık trend incelenmeden yorum yanıltıcı olabilir.
- Tek Seferlik Kalemler: Varlık satış kârı veya sigorta tazminatı gibi olağandışı gelirler sürdürülebilirliği bozar.
- Hasılat Tanıma Politikası: Özellikle inşaat, yazılım ve uzun vadeli sözleşmelerde farklı uygulanan politikalar karşılaştırmayı zorlaştırır.
- EBITDA'nın Sınırları: Sermaye yoğun sektörlerde yatırım ihtiyacını gizleyebilir; daima nakit akışıyla birlikte değerlendirin.
- Döviz Etkisi: Türk şirketlerde TL/USD kur hareketleri gelir tablosunu önemli ölçüde bozabilir.