Türkiye'deki Muhasebe Standartları Çerçevesi
Türkiye'de finansal raporlama, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından yönetilmektedir. KGK, IASB tarafından yayımlanan Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarını (IFRS) Türkçeye uyarlanmış haliyle yayımlamaktadır.
| Standart Seti | Kapsam | Zorunluluk |
|---|---|---|
| TFRS Tam Set | Kamuya hesap veren işletmeler (BİST, bankalar vb.) | Zorunlu |
| TMDS (BOBİ FRS) | Büyük ve Orta Boy İşletmeler | Zorunlu (belirli eşikler) |
| Tek Düzen Muhasebe | Vergi mevzuatı kapsamındaki diğer işletmeler | VUK zorunluluğu |
TFRS Tam Set – Temel Özellikler
TFRS (Türkiye Finansal Raporlama Standartları), IFRS'nin birebir uyarlamasıdır. BİST'te işlem gören şirketler ve kamu yararını ilgilendiren kuruluşlar (bankalar, sigorta şirketleri, emeklilik fonları) için zorunludur.
Gerçeğe Uygun Değer
Pek çok varlık ve yükümlülük, tarihi maliyet yerine piyasa değeriyle ölçülür. Bu durum değerleme farklarını beraberinde getirir.
Konsolidasyon
Bağlı ortaklıklar ve iştiraklerin finansal tablolara dahil edilme yöntemleri TFRS 10 ve TMS 28 kapsamında belirlenir.
Kapsamlı Gelir
Kâr veya zarar dışında özsermayede muhasebeleştirilen kalemler (kur çevrim farkları, aktüeryal kazanç/kayıplar) kapsamlı gelirde gösterilir.
Dipnot Gereksinimleri
Açıklama yükümlülükleri oldukça kapsamlıdır. Muhasebe politikaları, risk yönetimi ve önemli tahminler ayrıntılı olarak raporlanır.
TMDS – Büyük ve Orta Boy İşletmeler için Standart
BOBİ FRS olarak da bilinen TMDS (Türkiye Muhasebe ve Denetim Standartları), belirli büyüklük eşiklerini aşan ancak kamuya hesap verme yükümlülüğü bulunmayan işletmeler için hazırlanmış basitleştirilmiş bir çerçevedir.
Aktif toplamı 75 milyon TL, yıllık net satış hasılatı 150 milyon TL veya çalışan sayısı 250 kişi eşiklerinden en az ikisini aşan işletmeler TMDS'ye tabidir.
Kritik Standartlara Genel Bakış
| Standart | Konu | İşletmelere Etkisi |
|---|---|---|
| TMS 1 | Finansal Tabloların Sunuluşu | Format ve sunum gereksinimleri |
| TMS 2 | Stoklar | Değerleme yöntemleri, net gerçekleşebilir değer |
| TMS 7 | Nakit Akış Tablosu | Nakit sınıflandırma ve sunum |
| TMS 16 | Maddi Duran Varlıklar | Amortisman, yeniden değerleme |
| TMS 19 | Çalışanlara Sağlanan Faydalar | Kıdem tazminatı aktüeryal hesabı |
| TMS 36 | Varlıklarda Değer Düşüklüğü | Test ve karşılık zorunluluğu |
| TFRS 9 | Finansal Araçlar | Sınıflandırma ve beklenen kredi kaybı |
| TFRS 15 | Hasılat | 5 adımlı hasılat modeli |
| TFRS 16 | Kiralamalar | Tüm kiralamaların bilançoya alınması |
TFRS 9 – Finansal Araçlar
Eski TMS 39'un yerini alan TFRS 9, finansal varlıkların sınıflandırılması ve ölçümünü yeniden tanımlamış; "beklenen kredi kaybı (ECL)" modelini getirmiştir. Bunun en önemli sonucu şudur: İşletmeler artık kredi kaybı gerçekleşmeden önce karşılık ayırmak zorundadır.
- Sınıflandırma: İtfa edilmiş maliyet, gerçeğe uygun değer (K/Z veya OCI)
- Değer Düşüklüğü: 3 aşamalı beklenen kredi kaybı modeli
- Riskten Korunma: Daha basit ve riskle uyumlu muhasebe
TFRS 15 – Hasılat: 5 Adımlı Model
| Adım | Açıklama |
|---|---|
| 1 | Müşteriyle yapılan sözleşmeyi belirle |
| 2 | Sözleşmedeki performans yükümlülüklerini tanımla |
| 3 | İşlem bedelini belirle |
| 4 | İşlem bedelini performans yükümlülüklerine dağıt |
| 5 | Performans yükümlülüğü yerine getirildiğinde hasılatı kaydet |
TFRS 16 – Kiralamalar
2019'dan itibaren yürürlüğe giren TFRS 16, kiracı işletmelerin operasyonel kira sözleşmelerinin büyük çoğunluğunu bilançoya almasını zorunlu kılmıştır. Sonuç olarak işletmelerin toplam varlıkları ve borçları artmış, EBITDA rakamları yükselmiştir.
TFRS 16 Bilanço Etkisi
Standart Geçiş Süreci
Yeni bir muhasebe standardına geçiş, dikkatli bir proje yönetimi gerektirir. Temel adımlar şöyledir:
- Etkilenen işlem ve sözleşmelerin envanterinin çıkarılması
- Muhasebe politikası farklarının belirlenmesi ve etki analizinin yapılması
- Açılış bakiyelerinin düzeltilmesi (geriye dönük veya ileriye yönelik yöntem)
- Muhasebe sistemlerinin ve süreçlerinin güncellenmesi
- Eğitim ve iç kontrol uyarlamaları
- Dipnot açıklamalarının hazırlanması